سۆسیالیزمی نیشتمانی؛ مانیفێستێک بۆ ڕێنێسانسی مرۆڤ و ژیانەوەی نیشتمان

فەلسەفەی سۆسیالیزمی نیشتمانیی دیموکراتیک بە دیدگایەکی سەردەمیانە، کە تێیدا ڕەهەندە فیکری، مێژوویی و جیۆپۆلەتیکییەکانی ئەم مۆدێلە ڕوون کراوەتەوە:

سۆسیالیزمی نیشتمانی؛ مانیفێستێک بۆ ڕێنێسانسی مرۆڤ و ژیانەوەی نیشتمان

تێکەڵەیەک لە نان و ئازادی

سۆسیالیزمی نیشتمانی (National Socialism) لە چوارچێوەی فیکری چەپی نوێی کوردستاندا، هەوڵێکە بۆ دۆزینەوەی خاڵی یەکتربڕینی نێوان مافە نەتەوەییەکان و دادپەروەری کۆمەڵایەتی. ئەم دیدگایە بڕوای وایە کە ئازادیی خاک بەبێ ڕزگارکردنی مرۆڤ لە چەوسانەوەی ئابووری بێمانایە، و هاوکات دادپەروەریی کۆمەڵایەتیش ناتوانێت لە نیشتمانێکی داگیرکراو و بێناسنامەدا بێتەدی.

سۆسیالیزم و پاشخانی بیرمەندان

سۆسیالیزم لای ئێمە نەک وەک دۆگمایەکی وشکی کلاسیک، بەڵکو وەک میتۆدێکی مرۆیی بۆ دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان و دەرفەتەکان سەیر دەکرێت.

سەرچاوە فیکرییەکان: ئەگەرچی ڕیشەی سۆسیالیزم بۆ کارڵ مارکس و تیۆرییەکانی چەوسانەوە دەگەڕێتەوە، بەڵام مۆدێلی نیشتمانی زیاتر لە فیکری سۆسیال-دیموکراتە ئەوروپییەکان (وەک ئۆلۆف پاڵمە) و فەیلەسووفانی دژە-داگیرکاری (وەک فرانتس فانۆن) نزیکە.

داهێنانی چەپی نوێ: لێرەدا مەبەست گەڕانەوەی بڕیاردانە بۆ دەستی ڕەنجدەر و پسپۆڕ؛ سۆسیالیزمێک کە تێیدا مرۆڤ نابێتە قوربانیی ئامێری پیشەسازی، بەڵکو دەبێتە خاوەن و پارێزەری بەرهەمەکەی.

نیشتمان؛ ڕووبەرێک بۆ ناسنامە و کەرامەت

نیشتمان لەم ئایدۆلۆژیایەدا تەنها جوگرافیایەکی ڕووت نییە، بەڵکو ماڵێکی بەکۆمەڵە بۆ مرۆڤە ئازادەکان.

ناسیۆنالیزمی ڕزگاریخوازی: جیاواز لە ناسیۆنالیزمی ڕەگەزپەرست، نیشتمانیبوونی سۆسیالیستی جەخت لەسەر مافی چارەی خۆنووسین دەکاتەوە وەک پێویستییەکی مرۆیی.

ڕەسەنایەتی و مێژوو: گەڕانەوە بۆ شکۆمەندیی مێژوویی (وەک مێژووی ماد) بۆ دروستکردنی متمانەبەخۆبوونی نەتەوەییە، تا مرۆڤی کورد چیتر لە ئاست داگیرکەردا هەست بە کەمی نەکات و مێژووی خۆی وەک بزوێنەری ئایندە بەکاربهێنێت.

جیۆپۆلەتیکی دیموکراتیک

ئەم چەمکە ستراتیژییەتێکی نوێیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ پێگەی کوردستان.

پردی شارستانیەت: کوردستان لە ڕووی جوگرافییەوە لە چەقی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدایە. جیۆپۆلەتیکی دیموکراتیک واتە بەکارهێنانی ئەم پێگەیە بۆ سەقامگیرکردنی ئاشتی نەک بۆ ململانێی خوێناوی.

فیدڕالیزم وەک چارەسەر: لە ناو بازنەی دەوڵەتە داگیرکەرەکاندا، سۆسیالیزمی نیشتمانی داوای سیستەمێکی فیدڕاڵیی لامەرکەزی دەکات. ئەمەش وادەکات جیۆپۆلەتیکی خاک لە خزمەتی گەشەپێدانی جیۆپۆلەتیکی مرۆییدا بێت؛ واتە خاکەکەمان نەبێتە قوربانی بۆ تاران یان بەغدا، بەڵکو ببێتە مەڵبەندی خۆژێنی و دیموکراسی بۆ دانیشتووانەکەی.

بنەماکانی حوکمڕانی (تەکنۆکراسی و دادپەروەری)

حوکمڕانی لە دیدی سۆسیالیزمی نیشتمانییدا لەسەر چوار بنەمای چەسپاو ڕاوەستاوە:

1شایستەسالاری (Meritocracy): سیاسییەکان کۆتاییان دێت و پسپۆڕان (تەکنۆکراتەکان) دەبنە بڕیارەدەست. بۆ نموونە؛ جوتیار بۆ کێڵگە و ئەندازیار بۆ ئاوەدانکردنەوە؛ هەر کەس لەو شوێنە بێت کە شارەزایەتی.

بەسیستەمکردنی دادپەروەری: دەوڵەت یان حکومەتی خۆجێیی دەبێت گرنتی بیمەی تەندروستی، خوێندنی بێبەرامبەر و خانووبەرە بۆ هەموو هاوڵاتییەک بکات. سامانە سروشتییەکان (نەوت و کانزاکان) دەبێت ببێتە پشتیوان بۆ دروستکردنی پیشەسازیی خۆماڵی.

سەروەریی یاسای مۆدێرن: یاسا دەبێت لە سەرەوەی حزب و بنەماڵە بێت. هیچ پلە و ناسناوێکی مێژوویی شەرعیەت ناداتە تاک، تەنها یاسا و لێهاتوویی سەنتەری حوکمڕانین.

یەکسانیی جێندەری ڕاستەقینە: حوکمڕانییەک کە تێیدا ژن بڕیاربەدەست بێت. ئازادیی ژن لێرەدا دروشم نییە, بەڵکو مەرجێکی سیاسییە; چونکە نەتەوەیەکی دیموکرات بەبێ ڕزگاریی ژنان هەرگیز دروست نابێت.

ڕێگای سێیەم بەرەو ئایندە

سۆسیالیزمی نیشتمانیی دیموکراتیک، ڕێگای سێیەمە. ڕێگایەکە کە نە دەکەوێتە داوی لیبڕالیزمی بێبەزەیی (کە تەنها خاوەن سامانەکان دەپارێزێت)، و نە دەکەوێتە داوی چەپە دۆگماکان (کە مافی نەتەوە و تاک پێشێل دەکەن).

ئەم دیدگایە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان ، تاکە نەخشەڕێگایە کە دەتوانێت مرۆڤی کورد لە ڕووی هزرییەوە ئازاد بکات, لە ڕووی ئابوورییەوە بەهێزی بکات, و لە ڕووی سیاسییەوە مافی سەروەری و نیشتمانی بۆ بگێڕێتەوە.

ئایندە بۆ مرۆڤی هۆشیار و نیشتمانی دادپەروەرە.