بەراوردێک لە نێوان قەتەر و ئێران

بەراوردێک لە نێوان قەتەر و ئێران

ئاهورا هەورامی 

یەکەم: ناوچەی جوگرافی

ئێران شانازی بە ڕووبەرێکی جوگرافیای فراوانەوە دەکات کە نزیکەی یەک ملیۆن و ٦٥٠ هەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، 

ئەمەش وایکردووە ببێتە یەکێک لە گەورەترین وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا و لە ڕووی قەبارەوە لە ئاستی جیهانیدا پلەی بەرزی هەیە. 

وە زەوییە هەمەچەشنەکانی بریتین لە شاخ و فەلات و بیابان و کەناراوەکان بەدرێژایی کەنداوی عەرەبی و دەریای خەزەر.

لەبەرامبەردا قەتەر یەکێکە لە بچوکترین وڵاتانی عەرەبی و ڕووبەرەکەی تەنها 11 هەزار و 571 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. 
 
نیمچە دوورگەیەکی بیابانی نزمە و دەکەوێتە کەناری ڕۆژهەڵاتی نیمچە دوورگەی عەرەبی. قەبارەی بچووکی سەرچاوە کشتوکاڵییەکانی سنووردار دەکات، بەڵام شوێنێکی زۆر ستراتیژی هەیە.

جیاوازی نێوان هەردوو وڵات لەم ڕووەوە زۆر گەورەیە. ئێران نزیکەی ١٤٠ هێندەی قەتەر گەورەترە، 

نایەکسانییەکە لە هەمەجۆریی جوگرافی و دیمۆگرافی و ئابوورییاندا ڕەنگ دەداتەوە.

دووەم: ئابووری و بەرهەمی ناوخۆیی

ئێران بە کۆی قەبارەی ئابووری یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ناوچەکەیە و بەرهەمی ناوخۆیی لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە نزیکەی ٤٢٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی خەمڵێندراوە، 

ئەم ئابوورییە زۆر پشت بە نەوت و گاز دەبەستێت، لەگەڵ پیشەسازی قورس و کشتوکاڵ. بەڵام ساڵانێک لە سزا 

نێودەوڵەتییەکان کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر توانای هەناردەکردنی ئێران داناوە و بووەتە هۆی دابڕانی ڕێژەیی ئابووری.

لە بەرامبەردا قەتەر ئابوورییەکی تاڕادەیەک بچووکی هەیە لە ڕووی بەرهەمی ناوخۆییەوە، 

بەڵام شانازی بە هێزێکی کاری لێهاتوو و سامانێکی بەرچاوەوە دەکات. بەرهەمی ناوخۆیی قەتەر نزیکەی ٢٤٠ ملیار دۆلاری ئەمریکییە، ئەمەش ڕێژەیەکی تاڕادەیەک گەورەیە بۆ وڵاتێکی بچووک، 

ئەمەش بەهۆی یەدەگی فراوانی گازی سروشتی قەتەرەوە. قەتەر یەکێکە لە گەورەترین هەناردەکارانی غازی سروشتی شل (LNG) لە جیهاندا. 

وڵاتەکە داهاتەکانی لە سندوقەکانی سامانی سەروەری و پڕۆژەی جیهانی گەورەدا وەبەردەهێنێت.

سێیەم: داهاتی سەرتاسەری

بەرهەمی ناوخۆیی سەرتاسەری جیاوازییەکی بەرچاو لە ئاستی ژیانی نێوان هەردوو وڵاتدا ئاشکرا دەکات. 

لە کاتێکدا کە تێکڕای داهاتی ساڵانەی ئێران لە نێوان پێنج هەزار بۆ ٦ هەزار دۆلاردایە، داهاتی قەتەر ٨٥ هەزار دۆلار تێدەپەڕێنێت، 

بەمەش لە ڕیزی ئەو وڵاتانە دادەنرێت کە زۆرترین داهاتی تاکەکەسی لە جیهاندا هەیە.

ئەم نایەکسانییە گوزارشت لە توانای کڕینی قەتەرییەکان دەکات بە بەراورد لەگەڵ ئێرانییەکان، 

کە کاریگەری دابەزینی بەهای تمەنە ناوخۆییەکانیان و بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەڵاوسانیان لەسەرە. 

ئەمەش کاریگەری نەرێنی لەسەر ئاستی ژیان لە ئێراندا هەیە، سەرەڕای سامانە سروشتییە بەرفراوانەکانی.

چوارەم: ژمارەی دانیشتووان

ئێران یەکێکە لە چڕترین وڵاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیکەی ٨٨ ملیۆن کەسە (بە خەمڵاندنی ٢٠٢٤)، ئەمەش وایکردووە ببێتە سەرچاوەیەکی مرۆیی سەرەکی لە ناوچەکەدا. 

کۆمەڵگای ئێران بە پێکهاتەیەکی تەمەنی تاڕادەیەک گەنج و فرەچەشنی نەتەوەیی و کولتووری تایبەتمەندە، لەوانە فارس، تورک، کورد، عەرەب، بەلووچ و ئەوانی تر. ئەم دانیشتووانە زۆرە نوێنەرایەتی هێزێکی کاری بەرچاو دەکەن بەڵام تەحەدای ئابووریش دروست دەکەن، بەتایبەتی لە ژێر ڕۆشنایی بێکاری، هەڵاوسان و دابەزینی هێزی کڕین.

لە لایەکی دیکەوە ژمارەی دانیشتوانی قەتەر تەنها نزیکەی ٢.٧ ملیۆن کەسە و زیاتر لە ٨٥% کرێکاری تاراوگەن، 

لەکاتێکدا ژمارەی هاووڵاتیانی قەتەر لە ٣٠٠ هەزار کەس تێناپەڕێت. ئەم ژمارەیە کەمەی دانیشتوان، 

بە بەراورد لەگەڵ سامانە بەرفراوانەکەی وڵات، لە ئەنجامدا بەرهەمی ناوخۆیی سەرتاسەری زۆر بەرزە، ئەمەش وا دەکات دەوڵەت بتوانێت خزمەتگوزارییە گشتییە نایابەکانی وەک چاودێری تەندروستی، پەروەردە و نیشتەجێبوون پێشکەش بکات.

ئامادەکردنی 
ئاهورا هەورامی