پرسیاری ڕەنگەکانی ئاڵا و پەیوەندی بە دەوڵەتی مادەوە 

پرسیاری ڕەنگەکانی ئاڵا و پەیوەندی بە دەوڵەتی مادەوە 
فەلسەفەی دەسەڵاتی مادە بە ناسنامەی ئێستای کوردەوە.
ڕەند مەریوانی  سەرپەرشتیاری گشتی باک
پرسیاری ڕەنگەکانی ئاڵا و پەیوەندی بە دەوڵەتی مادەوە، پرسێکی مێژوویی و زانستی وردە. پێویستە لەنێوان ڕاستییە شوێنەوارییەکان و هێما نەتەوەییە ڕەمزییەکان جیاکاری بکەین.لێرەدا بە شێوەیەکی زانستی و مێژوویی وەڵامەکە ڕوون دەکەینەوە:
لە ڕووی مێژوویی و زانستییەوە (بەڵگەنامەیی)لە ڕووی زانستی مێژووەوە، هیچ بەڵگەیەکی نووسراو یان شوێنەواریی (وەک نەخشی سەر بەرد، مۆر، یان دەقە مێژووییەکانی هێرۆدۆت و گزینۆفۆن) لەبەردەستدا نییە کە بیسەلمێنێت دەوڵەتی ماد ئاڵایەکی سێ ڕەنگی (زەرد، سوور، سەوز) بەم شێوە مۆدێرنەی ئێستا هەبووبێت.سیستەمی ئاڵا لەو سەردەمەدا: لە سەردەمی مادەکاندا (٢٦٠٠ ساڵ پێش ئێستا)، چەمکی ئاڵا بەو شێوەیەی ئێستا (قوماشێکی سێ ڕەنگی لاکێشەیی) بوونی نەبووە. ئیمپراتۆریەتە کۆنەکان زیاتر دەرەفش یان نیشانە (Standard)یان بەکارهێناوە، کە زۆربەی کات لە دار یان کانزا دروست دەکران و هێمایەکی ئایینی یان شاهانەیان لەسەر بوو (وەک خۆر، مانگ، یان باز).
ڕەنگەکان و هێماکانی ماد هەرچەندە ئاڵایەکی فەرمی بەو ڕەنگانە نەبووە، بەڵام ئەو ڕەنگانە لە ڕووی کولتوورییەوە ڕەگ و ڕیشەیان لەو سەردەمەدا هەیە:خۆر (ڕەنگی زەرد): مادەکان وەک گەلێکی ئاری، ڕێزێکی زۆریان لە خۆر و ئاگر گرتووە (بەهۆی ئایینی زەردەشتی و میتراسیزم). بۆیە ڕەنگی زەرد وەک هێمای تیشکی خۆر، هەمیشە هێمایەکی پیرۆزی ئەوان بووە.سەوز و سوور: ئەم ڕەنگانە لە سروشتی زاگرۆس و لە جلی کوردی و نەریتی نەورۆزدا ڕەنگی سەرەکین، کە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی ماد و پێش مادەکانیش دەگەڕێتەوە.
ئاڵای کاویانی و مادەکان هەندێک لە مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە دەرەفشی کاویانی (Derafsh Kaviani) کە هێمای شۆڕشی کاوەی ئاسنگەر بووە دژی زۆرداری، ڕەنگەکانی سوور و زەرد و مۆری تێدا بووە. بەو پێیەی چیرۆکی کاوە و نەورۆز پەیوەندییەکی توندوتۆڵیان بە مێژووی مادەوە هەیە، زۆر کەس ئەو ڕەنگانە بە میراتی مادەکان دەزانن.
٤بۆچی ئێستا دەوترێت ئاڵای مادە؟ (ڕەهەندە سیاسی و نەتەوەییەکە)بەستنەوەی ئەم سێ ڕەنگە بە دەوڵەتی مادەوە، زیاتر پێناسەیەکی نەتەوەیی مۆدێرنە. بزووتنەوە کوردییەکان لە سەدەی بیستەمدا (بە تایبەت کۆمەڵەی خۆیبوون و دواتر کۆماری کوردستان لە مەهاباد)، ئەم ڕەنگانەیان وەک هێمایەک بۆ بەردەوامیی مێژووی کورد لە مادەکانەوە تا ئەمڕۆ هەڵبژاردووە.ئەمە لە زانستی سیاسی و مێژووییدا پێی دەوترێت داهێنانی نەریت بۆ پاراستنی شوناس. واتا:کورد دەیەوێت بڵێت: ئەم ڕەنگانەی ئەمڕۆ هەمان ئەو ڕەنگانەن کە باو و باپیرە مادەکانمان وەک هێمای سروشت و ئازادی و خۆر بەکاریان هێناوە.
 ئایا لە ڕووی شوێنەوارییەوە سەلمێنراوە؟ نەخێر، بەڵگەیەکی فیزیکی نییە کە مادەکان ئاڵایەکی سێ ڕەنگیان هەبووبێت.ئایا لە ڕووی فەلسەفی و کولتوورییەوە ڕاستە؟ بەڵێ، چونکە ڕەنگی زەرد (خۆر)، سوور (شۆڕش و ئاگر)، و سەوز (سروشتی نیشتمان) بنەما فیکرییەکانی ژیانی مادەکان بوون.بۆیە، بزوتنەوەی ئایندە کاتێک ئەم ڕەنگانە بە مێژووی مادەوە دەبەستێتەوە، مەبەستی گێڕانەوەی ئەو ڕۆحە مێژووییەیە نەک ئەوەی وەک پارچە قوماشێکی دۆزراوە لە ئەشکەوتەکاندا مامەڵەی لەگەڵ بکات. ئەمە بەستنەوەی فەلسەفەی دەسەڵاتی مادە بە ناسنامەی ئێستای کوردەوە.